dr Mateusz W. Romanowski D.O.
tel. 512 046 048

 

 

 

Masaż głęboki

Romanowski M. Masaż głęboki i jego wpływ na aktywność choroby oraz sprawność funkcjonalną chorego z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa - opis przypadku. Fizjoterapia Polska 2013 (13); 2 : 42- 47.

 

Wstęp

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) jest przewlekła autoimmunologiczną chorobą kręgosłupa i stawów obwodowych[1]. Dotyczy 0,9 % populacji i występuje 3x częściej u mężczyzn niż u kobiet[2]. Pierwsze objawy pojawiają się między 17. a 30. rokiem życia[3]. Należą do nich ból i sztywność kręgosłupa, obustronny ból okolicy krzyżowej promieniujący do pachwin, pośladków, stawów kolanowych, nasilające się w spoczynku[4]. Często występuje zapalenie przyczepów ścięgnistych ( przyczepów mięśni, więzadeł, torebki stawowej), nawracające zapalenie tęczówki[5]. Rozpoznanie ZZSK opiera się o zmodyfikowane kryteria nowojorskie, w których do objawów klinicznych zalicza się: ból dolnego odcinka kręgosłupa ze sztywnością trwającą > 3 miesiące, zmniejszający się po ćwiczeniach ale nieustający po odpoczynku, ograniczenie ruchomości kręgosłupa zarówno w płaszczyźnie strzałkowej jak i czołowej, ograniczenie ruchomości klatki piersiowej w odniesieniu do wartości prawidłowych dla wieku i płci. Kryteria radiologiczne: zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych stopnia > 2 obustronnie lub 3-4 jednostronnie. Rozpoznanie jest pewne gdy spełnione zostało kryterium radiologiczne i niemniej niż jedno kryterium kliniczne.

Leczenie ZZSK obejmuje zarówno leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne[7]. Najważniejszą metodą spośród leczenia niefarmakologicznego jest fizjoterapia[8]. Jej głównymi zadaniami są: zmniejszenie lub zapobieganie ograniczenia ruchomości i zaburzeń funkcji kręgosłupa oraz złagodzenie bólu i sztywności. Chory po ustaleniu rozpoznania powinien bezpośrednio trafić do fizjoterapeuty.

Masaż zmniejsza ból i poprawia funkcję kręgosłupa u osób z przewlekłym bólem dolnego odcinka kręgosłupa[9,10]. Ma zastosowanie również u chorych z ZZSK[11]. Wykazano, że zmniejsza u nich ból i poprawia ruchomość odcinka szyjnego kręgosłupa[12]. Należy zwrócić szczególną uwagę na to by nie wywierać zbyt dużego nacisku na klatkę piersiową i nie mobilizować „na siłę” stawów kręgosłupa[13]. Masaż głęboki jest „zrozumieniem warstw ciała i możliwości pracy z tkanką w tych warstwach zmierzającej do rozluźnienia, wydłużenia i uwolnienia utrzymujących się wzorców nieprawidłowych napięć w możliwie najbardziej skuteczny i energooszczędny sposób”[14]. Efektem jest: zwiększenie przepływu krwi w miejscach gdzie wykonywany jest masaż, zmniejszenie: bólu, napięcia mięśni, większa gibkość i płynność ruchu, rozciągnięcie powięzi[15].

W związku z powyższym chciano wykazać wpływ masażu głębokiego na chorego z ZZSK.

Materiał i Metoda

Mężczyzna, lat 42. Jego pierwsze objawy miały miejsce w 1992r. i dotyczyły bólu odc. lędźwiowego kręgosłupa. Dolegliwości nie ustępowały dlatego w 1995r. wykonano badania laboratoryjne i stwierdzono obecność HLA B27. Chory od 1996r. uczęszcza na rehabilitację do Poznańskiego Ośrodku Reumatologicznego w Śremie. Od 1996r. przyjmuje sulfasalazyna, a od 2010r. bierze lek biologiczny Enbrel.

Dla oceny wpływu MG wykorzystano kwestionariusze BASDAI i BASFI oraz testy: odległości między szczytem palców i podłogą, potylicy i podłoża, obj. Schobera, Otta, ruchomość wdechowo-wydechowa klatki piersiowej[1].

Masaż głęboki obejmował: odpowiedni nacisk, kombinacje ruchów: wydłużających , w poprzek włókien mięśniowych, technikę zahacz i rozciągnij, uwolnienie mięśni ze zrostów[14]. Był wykonywany przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę z przebytym szkoleniem z zakresu masażu głębokiego. Trwał 20 dni i podzielono go na dwa etapy:

1. tylnej powierzchownej taśmy anatomicznej (TPT) [16]- 10 zabiegów [ryc. 1-11].

 


Ryc. 1 Technika wykonywany łokciem na rozcięgnie podeszwowym


Ryc. 2 Technika wykonywana pięścią wzdłuż włókien mięśniowych

 


Ryc. 3 Technika uwalniania tkanek ze zrostów


Ryc. 4 Technika wykonywana przedramieniem wzdłuż mm. kulszowo-goleniowych

 


Ryc. 5 Technika zahacz i rozciągnij wykonana na ścięgnach mm. kulszowo-goleniowych

 

Po 30 dniach przerwy

2. tkanek miękkich od grzebienia potylicznego do kości krzyżowej (K) - 10 zabiegów [ryc.6-11].

 


Ryc. 6 Technika wykonywana pięścią wzdłuż m. prostownika pleców


Ryc. 7 Technika wykonywana przedramieniem wzdłuż mm. przykręgosłupowych

 


Ryc. 8 Technika wykonywana opuszkami palców w bruzdach międzymięśniowych


Ryc. 9 Technika wykonywana pięścią w poprzek włókien mięśniowych

 


Ryc. 10 Technika wykonywana opuszkami palców w celu rozklejenia zrostów


Ryc. 11 Technika wykonywana pięściami wzdłuż prostownika pleców z jednoczesnym czynnym zgięciem kręgosłupa

 

Ocenę wykonano na początku, po 5 i 10 zabiegu w obu etapach.

Wyniki

Przeprowadzone badanie wykazało, że w przypadku wykonania masażu na kręgosłupie wykonywane pomiary na początku, po 5 dniu i na końcu leczenia wynosiły odpowiednio: test palce podłoga 15 cm, 13 cm, 13cm, potylica podłożę 13cm, 12cm, 11cm, objaw Otta 0,5cm, 1cm, 1,5 cm , Schobera 1,5 cm, 2,5 cm, 3 cm, ruch. kl. piersiowej 2cm, 2,5 cm, 3 cm. Wyniki przedstawiono na rycinie nr 12.


Ryc. 12 Technika wykonywana pięściami wzdłuż prostownika pleców z jednoczesnym czynnym zgięciem kręgosłupa

W etapie TPT masaż spowodował następujące zminy w testach test palce podłoga 13 cm, 8 cm, 5 cm, potylica podłożę 12cm, 12cm, 12 cm, objaw Otta 1cm , 1cm, 1 cm, Schobera 2,5 cm, 2,5 cm, 3 cm, ruch. kl. piersiowej 2 cm, 2 cm, 2,5 cm. Wyniki przedstawiono na rycinie nr 13.


Ryc.13 Poszczególne wyniki przeprowadzonych testów na początku po 5 oraz po 10 dniu terapii na TPT

Na rycinach 14 i 15 widać różnice w ilości uzyskanych punktów w kwestionariuszach BASDAI i BASFI z przed leczenia i po leczeniu. W etapie K pierwszy wynik BASDAI wynosił 2,9 pkt drugi 2,8 pkt, trzeci 2,8; BASFI pierwszy 3,1 pkt, 2,1 pkt, 2 pkt. Etap TPT charakteryzowała się następującą zmianą: BASDAI pierwszy 3 pkt, drugi 2,8 pkt, 2,7 pkt, BASFI pierwszy 2,8 pkt, drugi 2 pkt, trzeci 1,9 pkt.


Ryc.14 Uzyskane wyniki BASDAI i BASFI na początku, po 5 oraz po 10 dniu terapii na kręgosłupie

W tabeli nr 1 i 2 przedstawiono różnice uzyskanych wyników poszczególnych testów i kwestionariuszy w obu etapach leczenia. W teście palce podłoga różnica wyniosła 6 cm na korzyść TPT, w objawie Otta i Schobera odpowiednio 0 cm, 1cm( na korzyść etapu K). Ruch klatki piersiowej oraz w teście potylica podłoże uzyskano lepsze wyniki w etapie K odpowiednio o 0,5 cm i 2cm więcej.

Tab. 1 Różnice uzyskanych pomiarów, które wykonano na początku i końcu badania

Etap     Pomiary    
  palce-podłoga potylica-podłoże obj Otta obj Schobera ruch. kl. piersiowej
K 2 2 1 1,5 1
TPT 8 0 1 0,5 0,5

Po masażu TPT na koniec leczenia uzyskano większą liczbę pkt o 0,2 w BASDAI. W przypadku BASFI większą ilość pkt. Uzyskano po masażu K o 0,2 pkt.

Tab. 2 Różnice uzyskanych punktów w kwestionariuszach między początkowym a końcowym wynikiem

Etap Kwestionariusze
  BASDAI BASFI
K 0,1 1,1
TPT 0,3 0,9

Omówienie

W badaniu wykazałem, że zastosowany masaż głęboki spowodował poprawę funkcji pacjenta oraz zmniejszył aktywność choroby. Zarówno w terapii samego kręgosłupa jak i całej tylniej taśmy powięziowej odnotowałem zwiększenie ruchomości kręgosłupa. Czas trwania obu zabiegów był równy. Konsekwencją tego była mniejsza ilość technik wykonana wzdłuż kręgosłupa podczas leczenia TPT. Dlatego wydaje się, że to było głównym czynnikiem, który spowodował mniejsze efekty terapii TPT w samym kręgosłupie. Jednak MG wykonany na rozcięgnie podeszwowym dalej wzdłuż m trójgłowego łydki oraz mm kulszowo-goleniowych miał duży wpływ na kompensację, która umożliwiła choremu wykonanie większego zgięcia. Dlatego wydaje się, że najlepszy efekt terapeutyczny masażu głębokiego zostałby osiągnięty w przypadku wydłużenia czasu terapii. Pozwoliłoby to na poprawę ruchomości samego kręgosłupa mierzoną kwestionariuszem BASFI oraz zmniejszyło poczucie sztywności pacjenta, które ma swoje odzwierciedlenie w kwestionariuszu BASDAI.

Masaż głęboki może stanowić doskonałe uzupełnienie kompleksowej rehabilitacji chorych z ZZSK. Fizjoterapia w tym ćwiczenia fizyczne poprawiają samopoczucie chorych z ZZSK, zmniejszają ich dolegliwości, prowadzą do wzmocnienia mięśni stabilizujących kręgosłup[17]. Masaż klasyczny jest elementem fizjoterapii, który prowadzi do polepszenia ruchomości więzadeł, ścięgien, mięśni oraz ogranicza wystąpienie zrostów międzytkankowych[18]. Przyspiesza regenerację tkanek, zmniejsza odczuwanie bólu[19,20]. Masaż głęboki jest intensywną pracą wykonaną na powięzi i mięśniach. Zmniejsza uczucie sztywności u chorych z ZZSK oraz doprowadza do obniżenia ciśnienia krwi[19,20].

W literaturze nie odnajdujemy wielu artykułów potwierdzających skuteczność MG. W pracy wykazano, że funkcja chorego poprawiła się, a uczucie sztywności zmniejszyło się. Ze względu na małą ilość badań naukowych tego obszaru i możliwych korzyści należy kontynuować zgłębianie wiedzy na temat efektów leczenia masażem głębokim.

Piśmiennictwo

  1. Sieper J, Braun J, Red. Tłustochowicz W. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Medycyna po Dyplomie 2010; 3(32).
  2. Henderson S. Rehabilitation techniques in ankylosing spondylitis management: a case report. J Can Chiropr Assoc 2033; 47 (3).
  3. Opalińska I, Myjkowska E, Kwolek A. Zasady rehabilitacji osób z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa. Postępy Rehabilitacji 2004; 13: 3.
  4. Kuncewicz E, Gajewska E, Sobieska M, Atarowska M, Samborski W. Fizjoterapia w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa. Balneologia Polska 2006; 4.
  5. Rudwaleit M, D van der Heijde, M A Khan, J Braun, J Sieper How to diagnose axial spondyloarthritis early Ann Rheum Dis 2004;63:535–543
  6. Sieper J., Rudwaleit M., Baraliakos X., et al.: The assessment of spondyloarthritis international society (ASAS) handbook: a guide to assess spondyloarthritis. Ann Rheum Dis 2009; 68 (2): 1-44.
  7. Zochling J, van der Heijde D, et al. ASAS/EULAR recommendations for the management of ankylosing spondylitis. Ann Rheum Dis 2006; 65:442-52.
  8. Braun J, van den Berg R , Baraliakos X, 2010 update of the ASAS/EULAR recommendations for the management of ankylosing spondylitis Ann Rheum Dis 2011;70:896–904.
  9. herkin D, Sherman K, et al. A Comparison of the Effects of 2 Types of Massage and Usual Care on Chronic Low Back Pain. Ann Intern Med. 2011 5;155: 1-9.
  10. Furlan AD, Imamura M, Dryden T, Irvin E. Massage for low-back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2008; 4.
  11. Passalent LA : physiotherapy for ankylosing spondylitis: evidence and application. Curr Opin Rheumatol 2011; 23.
  12. Durak E, Manion K, Martin M. The effects of segmental massage on range of motion and pain reduction in chronic inflammatory pain: a case study [Abstract]. 2010 Dostępny pod adresem URL:http://www.massagetherapyfoundation.
  13. Salvo SG. Mosby’s Pathology for Massage Therapists. II wyd. Musculoskeletal Pathologies. St. Louis: MO Elsevier; 2009 str. 103–157.
  14. Riggs A Deep Tissue Massage: A Visual Guide to Techniques. California: North Atlantic Book; 2007.
  15. Johnson J Deep Tissue Massage. China: Human kinetics; 2011.
  16. Myers T The Anatomy Trains "Recipe". Massage & Bodywork 2004(19); 3:80-89.
  17. Dagfinrud H, Kvien TK, Hagen KB. The Cochrane review of physiotherapy interventions for ankylosing spondylitis. J Rheumatol. 2005; 32(10):1899–1906.
  18. Chamberlain GJ. Cyriax's friction massage: a review. The Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy 1982; 4: 16-22.
  19. Chunco R. The Effects of Massage on Pain, Stiffness, and Fatigue Levels Associated with Ankylosing Spondylitis: A Case Study. International Journal of Therapeutic Massage and Bodywork 2011;(4): 1.
  20. Kaye A, et al. The Effect of Deep-Tissue Massage Therapy on Blood Pressure and Heart Rate. The Journal of Alternative and Complementary Medicine 2008(14); 2:125-128.

 

© 2016 Osteopaci.com
Developed by famula.pl